Άγχος Αποχωρισμού
Το άγχος αποχωρισμού αναφέρεται στο άγχος που βιώνουν τα παιδιά , όταν πρέπει να αποχωριστούν σημαντικά πρόσωπα αναφοράς , συνήθως την μητέρα τους. Κατά την νηπιακή ηλικία το άγχος αυτό θεωρείται φυσιολογική αντίδραση , από την άλλη κατά την προσχολική ηλικία μπορεί να εμφανιστεί στην περίπτωση που τα παιδιά δεν έχουν μάθει να αποχωρίζονται τα πρόσωπα αναφοράς . Ωστόσο, σε περιπτώσεις όπου επηρεάζεται η λειτουργικότητα του παιδιού και του οικογενειακού περιβάλλοντος για μεγάλο χρονικό διάστημα , η παραπομπή σε ειδικό κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική για την αντιμετώπισή του.
Συμπτώματα άγχους αποχωρισμού
Τα συμπτώματα που συνήθως υποδηλώνουν ύπαρξη άγχους αποχωρισμού είναι τα εξής:
o Έντονη ανησυχία του παιδιού όταν αποχωρίζεται από τα οικεία του πρόσωπα
o Άρνηση για τον παιδικό σταθμό, το σχολείο ή για άλλους χώρους χωρίς το γονιό του
o Άρνηση να κοιμηθεί χωρίς την παρουσία του γονιού δίπλα του
o Φόβος απώλειας του γονιού ή μήπως του συμβεί κάτι κακό
Το άγχος αποχωρισμού θεωρείται φυσιολογικό φαινόμενο της αναπτυξιακής πορείας των παιδιών ηλικίας επτά μηνών έως έξι ετών , είναι επίσης άμεσα συνδεδεμένο με τον δεσμό/προσκόλληση. Μέσα στις σχέσεις δεσμού τα παιδιά αναπτύσσουν εσωτερικά μοντέλα που καθοδηγούν την σκέψη , τα συναισθήματα και την συμπεριφορά τους και διαμορφώνουν σταδιακά την προσέγγιση των στενών διαπροσωπικών σχέσεων στο μέλλον και τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους μέσα από αυτές.
Βρέφη που αναπτύσσουν ασφαλή δεσμό με το άτομο που τα φροντίζει ενδεχομένως να εκφράσουν δυσφορία εκείνη την στιγμή της απουσίας , σταδιακά όμως χάρη στην αίσθηση ασφάλειας και σιγουριάς που έχουν αναπτύξει μέσα από αυτόν τον δεσμό , το άγχος ολοένα και μειώνεται .
Σύμφωνα με τον Bowlby , τα βρέφη έχουν μια βιολογικά προκαθορισμένη ανάγκη να συνάψουν μια σχέση προστασίας και αμοιβαιότητας με κάποιο πρόσωπο δεσμού , δηλαδή την μητέρα (συναισθηματικός δεσμός).Ο συναισθηματικός δεσμός έχει τα εξής χαρακτηριστικά
- Εκπληρώνει μια ισχυρή ανάγκη για εγγύτητα και τις πράξεις που την ευοδώνουν
- Προσφέρει ασφάλεια
- Οδηγεί σε αναστάτωση στον αποχωρισμό
- Προάγει την αμοιβαιότητα
Θεραπεία Άγχους Αποχωρισμού
Η θεραπευτική αντιμετώπιση του άγχους αποχωρισμού έχει ως στόχο την διευκόλυνση του παιδιού ώστε να επιστρέψει στην φυσιολογική λειτουργικότητά του, με αποτέλεσμα τελικά να καταφέρει να αναλαμβάνει αλλά και να ανταπεξέρχεται σε ρόλους που αρμόζουν στην ηλικία του.
- Η θεραπεία της συμπεριφοράς εστιάζει στο πλαίσιο της οικογένειας και του σχολείου. Η συστηματική αποευαισθητοποίηση χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις σχολικής άρνησης με τη σταδιακή έκθεση στο αγχογόνο ερέθισμα.
- Η γνωσιακή – συμπεριφοριστική θεραπεία συνδυάζει τη συμπεριφοριστική πρακτική με την αλλαγή των γνωσιών (δηλ. σκέψεις, ιδέες, φαντασιώσεις) που σχετίζονται με το άγχος του ατόμου. Το άτομο, λοιπόν, καθοδηγείται ώστε να επαναδομήσει τις σκέψεις του προς μία (1) βάση πιο προσαρμοστική και θετική για τον ίδιο
- Σύμφωνα με τη θεραπεία της οικογένειας η εμφάνιση των συμπτωμάτων άγχους αποχωρισμού στα παιδιά εκφράζει προβλήματα στο οικογενειακό σύστημα, επομένως η δουλειά στρέφεται κατά κύριο λόγο στην οικογένεια με σκοπό να τροποποιηθούν οι δυσλειτουργικές οικογενειακές δομές και διεργασίες
- Η ψυχοδυναμική θεραπεία είναι πιθανά πιο αποτελεσματική στις αγχώδεις διαταραχές. Εστιάζει στις διαταραχές της σκέψης, του συναισθήματος και της συμπεριφοράς του παιδιού και της οικογένειας. Κύριος στόχος της θεραπείας είναι να ανεξαρτητοποιηθεί και να βοηθηθεί το παιδί σε όλες τις πλευρές λειτουργικότητάς του αλλά και να κατανοήσει ότι το άγχος που βιώνει και ο θυμός τον οποίο ενδέχεται να αισθάνεται προς τους γονείς του, αφορά εμπειρίες και γενικότερα θέματα στις σχέσεις μέσα στο οικογενειακό σύστημα. Οι γονείς ίσως χρειαστεί να λύσουν δικά τους θέματα αποχωρισμού, έτσι ώστε να μην ενισχύουν τους φόβους του παιδιού και τέλος το παιδί να κατανοήσει ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματα θυμού προς τους γονείς του είναι φυσιολογικά.
Συνεπακόλουθα, η ατομική ψυχοθεραπεία του παιδιού έχει στόχο την καταπολέμηση των αρνητικών σκέψεων. Για την αντιμετώπιση του άγχους αποχωρισμού χρειάζεται μια πολυδιάστατη θεραπευτική προσέγγιση με ατομική και οικογενειακή θεραπεία. Η οικογενειακή θεραπεία βοηθάει τους γονείς να καταλάβουν την ανάγκη να αποδεχτούν τη διαφοροποίηση από το παιδί και να ενισχύσουν την ανεξαρτητοποίησή του, προετοιμάζοντάς το για κάθε σημαντική αλλαγή στη ζωή του.
Κωνσταντίνα Γεροπούλου
BSc Ψυχολόγος