Συναισθηματική Νοημοσύνη

Συναισθηματική νοημοσύνη

Η άποψη ότι η νοημοσύνη δεν φέρει αποκλειστικά γνωστικά στοιχεία αλλά περιλαμβάνει ταυτόχρονα και τη συναισθηματική πλευρά του ατόμου, έφερε στο προσκήνιο την έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης. Οι ρίζες της δημιουργίας της έννοιας αυτής εν μέρει εντοπίζονται στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν ο Thorndike (1920) ανέφερε την ικανότητα κατανόησης και διαχείρισης άλλων ανθρώπων, αλλά και την έξυπνη αντιμετώπιση των πραγμάτων. Ωστόσο, μετά από μισό αιώνα περίπου, ο Michael Beldoch (1964) και ο Leuner (1966) χρησιμοποίησαν για πρώτη φορά ακαδημαϊκά τον όρο «Συναισθηματική Νοημοσύνη» (Emotional Intelligence).

Η συναισθηματική νοημοσύνη έχει οριστεί από τους Schutte, et al. (1998) ως η ικανότητα αναγνώρισης, κατανόησης, προσαρμογής και αξιοποίησης των συναισθημάτων, η ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων του ίδιου του ατόμου αλλά και των άλλων, η διάκριση μεταξύ των συναισθημάτων και η χρήση συναισθηματικών  πληροφοριών για να την καθοδήγηση τόσο της σκέψης όσο και της συμπεριφοράς. Μερικοί ερευνητές επισημαίνουν πως η ανάδειξη υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης αποτελεί την αιτία ύπαρξης ενσυναίσθησης  και κοινωνικής προσκόλλησης του ατόμου (Brackett & Katulak, 2006; Lopes, Salovey, Cot &  Beers, 2005; Lopes, Brackett, Nezlek, Schutz, Sellin and Salovey, 2004). Ταυτόχρονα άλλες έρευνες  έδειξαν επίσης, ότι τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης επιδεικνύουν  αυξημένη επιτυχία στη σταδιοδρομία τους (Lopes, Kadis, Grewal, Gall και Salovey 2006), αλλά και  επιτυχημένη ηγεσία και αποτελεσματική απόδοση σε διάφορους τομείς (Kim, Yoo, Lee, & Kim, 2012).

Η σύνδεση του συναισθήματος με τη σκέψη και την αντίληψη έχει αναδείξει τη σημασία της συναισθηματικής νοημοσύνης στην αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων (Mayer, J. D.,2008). Ένα άτομο, το οποίο μπορεί πιο εύκολα να πραγματοποιήσει εσωτερικό έλεγχο στην εκδήλωση και έκφραση των συναισθημάτων του, τείνει να γενικεύει αυτή τη συμπεριφορά και σε πιο σημαντικές πτυχές στη ζωή του. Με άλλα λόγια, γνωρίζοντας τη συναισθηματική του κατάσταση, είναι σε θέση να διευκολυνθεί στην παρουσίαση μιας δυσκολίας με το να αποδεχτεί ή να αποβάλλει από τη σκέψη του το συναίσθημα που το διακατέχει τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και ως αποτέλεσμα να αντεπεξέλθει στην υπάρχουσα κατάσταση.

Το μοντέλο των ικανοτήτων της Συναισθηματικής Νοημοσύνης των Mayer, Salovey, et al (2001), υποστηρίζει πως τα άτομα ποικίλουν στην πρόσληψη μιας συναισθηματικής πληροφορίας και τη συσχέτιση της με την ήδη προϋπάρχουσα γνώση, ώστε να οδηγηθούν στην κοινωνική προσαρμογή στο περιβάλλον τους. Για τον λόγο αυτό το συγκεκριμένο μοντέλο προϋποθέτει την ύπαρξη αντίληψης, χρήσης, κατανόησης αλλά και διαχείρισης των συναισθημάτων. Από την άλλη πλευρά, ο Goleman (1998), κάνει λόγο για το μεικτό μοντέλο, τονίζοντας την επίκτητη συναισθηματική ικανότητα, με την άσκηση της οποίας, το άτομο μπορεί να οδηγηθεί σε αυξημένες ηγετικές αποδόσεις. Έτσι, ως απαραίτητα στοιχεία της συναισθηματικής νοημοσύνης αναφέρει τα κίνητρα, την ενσυναίσθηση, την αυτορρύθμιση, την αυτογνωσία αλλά και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.

Η συναισθηματική νοημοσύνη του ανθρώπου είναι εύπλαστη και όχι αμετάβλητη. Η δυτική ψυχολογία δίνει τεράστια αξία στην ικανότητα ελέγχου των συναισθημάτων. Οι άνθρωποι πιστεύουν ξεκάθαρα ότι η διαχείριση των συναισθημάτων έχει άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής τους, ειδικά μέσω του αντίκτυπου που έχει η ρύθμιση συναισθημάτων στις διαπροσωπικές σχέσεις . Οι ερευνητές θέτουν πολλές ερωτήσεις σχετικά με την ικανότητα των ατόμων να ρυθμίζουν το συναίσθημα τους. Ωστόσο, στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα ευκολίας ή δυσκολίας στη διαχείριση των συναισθημάτων αλλά και στην ύπαρξη δυνατότητας ρύθμισης και ανάπτυξης τους. Η ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης συνδέεται άμεσα με τη θετική κοινωνική αλληλεπίδραση και ευεξία, ενώ τα χαμηλά επίπεδά της  οδηγούν σε αρνητικά αποτελέσματα.

Στάμου Δήμητρα,

Ψυχολόγος, M.Sc